تكيه(حسينيه)ابولفضل دامغان

دستور زبان دامغاني

واژگان و گويش بومي مردم دامغان
 

 گويش مردم دامغان گونه ای از زبان اصيل فارسی است که با لهجه مردم خراسان پيوستگی دارد. اين گويش در تمامی مناطق دامغان يکسان نيست:
 

- در مناطق شمالی به دليل نزديکی به منطقه مازندزان با اندک تفاوت مردم به لهجه طبری سخن می گويند (به استثنای روستای ديباج که از ويژگی خاص برخوردار است و اين به تاريخ منطقه باز می گردد که خود جای تحقيق و تامل بيشتر دارد.)
 

 - روستاهای جنوبی حاشيه کويری دامغان نيز سخت تحت تاثير مناطق مرکزی ايران بوده و به فراوانی لغات و واژه های آن صفحات را می توان ديد (روستای کوزر را استثنا می کنيم که آنان به نقل از چندين تن از اهالی، از اقوام مهاجر عربستان هستند.)
 

 - روستاهای شرقی دامغان نيز به گويش شاهرودی نزديک است.
 

 عمده خصوصيت لهجه مردم دامغان در نحوه ادای کلمات و تغييراتی اندک در آن است، در اول شخص مفرد تعدادی از افعال بدين گونه تغيير می يابد:
 خوردَم ----- خُوردُم      شنيدَم ----- شنيدُم       خَريدَم ----- خريدُم
   

 
 گفتَم ----- گفتُم       بريدَم ----- بريدُم       داشتَم ----- داشتُم
 

 ـ در گروه ديگر از افعال بدين طريق:
 

  آمَدَم ----- آمِدُم       گشتَم ----- گِشتُم         بَستَم ----- بِستُم
 

 ـ در گروهی ديگر شکل آن اندک تفاوتی می کند که قاعده خاصی ندارد:
 

 چيدَم ----- چيندُم      ايستادَم ----- اِستادُم           اُفتادَم ----- اِفتيدُم

 

 ـ در اسامی نيز تغييراتی داده می شود:
 

 اسماعيل ----- اسميل       شکم ----- شُکُم        روغن ----- روغان
 

 

ـ به آخر تعدادی از کلمات نيز واو اشباع شده افزوده می گردد:
 

 حسن ----- حسِنو        غلام ----- غلامو        کوچه ----- کُوچُو
 

 به جز تغييرات پيش گفته در زبان مردم و تداول آنها لغات اختصاصی وجود دارد که اغلب ريشه در زبان های باستانی ايران دارد.

- یکی از قواعد دستوری زبان دامغانی ، هر گاه دو تا حرف ر پشت سر هم بیایند حرف ر  اول تبدیل به ل تلفظ میشود
مثال: ضرر------> ضلر 

چند شعر کودکانه به زبان شیرین دامغانی

واژگان بومی  دامغان شباهت بسیاری به واژگان چینی و ژاپنی دارد ، برای نمونه بکار بردن صدای بلند او در پایان بسیاری از  این واژگان و حروف مشترک استفاده شده و نیز شباهت دستور العمل ساختاری واژگان ، مثلا کلمه شنگل ( به معنای موی زیر دنبه گوسفند که به آن پهن چسبیده است ) یکی از نامهای چینی است ، یا کلماتی مانند آستانو، پنگلو  ،چلکو، تو تقلوو... که آخرشان او بکار رفته شباهت بسیاری به ساختار کلمات چینی و ژاپنی دارند نگاهی به کلمات دیگر دامغانی نیز این شباهت عجیب را نشان میدهد ، کلماتی مانند توقولی،دروشم،تول،تولوو...

در زیر چند شعر کودکانه را که با استفاده از واژگان دامغانی ساخته ام می آورم  و امیدوارم که علی رقم کاستیهای ان مورد قبول واقع شود.

 

پنگلو:

پنگلو ،آی پنگلو ، آی پنگلو ، آی پنگلو

سر تنگلو ، سر تنگلو ، سر تنگلو

جان ننت پیدا شو

تو کیسه ما جا شو

هوا قاراشمیش شده

گرگ سیاه میش شده

مش مندسن سر بنه

میشاش برین میکنه

میزاره روشان دروشم

جز میزنن مثل خم

آق مندسن حیا کن

دروشمه رها کن

شیشک سرش هوایه

تقلی سر به رایه

هوا شده شیر تو شیر

غلت میزنه خر پیر

میخواه  باران بگیره

درختا جان بگیره

خلامه هاته جم کن

دم خوردنته کم کن

چمته ته رو به را کن 

 پاتوه ته به پا کن

نمد چغا تنت کن

دل به سوی زنت کن

از پا چکل خلاشه

چلکو هیزم با ماشه

جم کن ببر تو چفته

اتش بزن دو هفته

بدو برنج نم کن

چایی زود باش تم کن

کماج قلیف ردیف کن

بشین زمینو کیف کن

ادامه نوشته

شهادت کوثر ثاني حضرت رقیه (س)

۳۰ دیماه مصادف با شهادت حضرت رقیه (ص) می باشد که بدینوسیله فرا رسیدن سالروز شهادت دختر سه ساله سید و سالار شهیدان را تسلیت می گوییم.

لینک هایی جهت اطلاع علاقه مندان به آن حضرت

دانلود مرثیه و مداحی حضرت رقیه (س)

کرامات حضرت رقیه (س)

پژوهشی در مورد حضرت رقیه (س)

 

نسخه تعزیه حربن یزید ریاحی

برای اطلاع دوستان نمونه ای از نسخه تعزیه تقدیمتان می گردد که ممکن است با آنچه که در روستا شنیده اید اندکی تفاوت داشته باشد

      زیارتگاه حر

 ابن زیاد:
ای اهل کوفه چرخ به کام یزید شد
شکر خدا که دولت او بر مزید شد
مسلم خروج کرد سرش را به باد داد
هانی برای بیعت مسلم شهید شد
هر کس کند مخالفت به بیعت یزید
نامش ز روی سطح زمین ناپدید شد
هر کس کند متابعت شاه کامکار
نزد خدا و خلق خدا روسفید شد

خطیب:
ای اهل کوفه پیر و جوان جمله بنگرید
آورده‌ایم خبر به شما حکم بر عبید
او والی است کوفه و اطراف کوفه را
ابن زیاد را حکومت دارالخلافه را
هر کس کند اطاعت سلطان کامکار
البته می‌شود به جهان میر و نامدار
هر کس کند قبول حسین و امامتش
گردد به دهر خوار و شود خاک بر سرش

بقیه در ادامه مطلب

ادامه نوشته